· Prof. Dr. Yücel Erol
Dijital dönüşüm her departmanın işi
Pandemi sonrası dijital dönüşümü tüm sektörleri etkileyen bir çevre koşulu olarak ele alan bir kitap bölümü ve yöneticiler için çıkarımları.
Yöneticinin sorusu
Pandemi döneminde birçok işletme, sipariş almaktan müşteriyle iletişime kadar pek çok işi kısa sürede internete taşımak zorunda kaldı. O günlerin acil çözümleri bugün hâlâ kullanılıyor. Ama bir soru açıkta kalıyor: Bu değişim geçici bir uyum muydu, yoksa işletmenin stratejisini yeniden düşünmeyi gerektiren kalıcı bir durum mu? Ve bu soru yalnızca bilgi işlem sorumlusunu mu, yoksa bütün yöneticileri mi ilgilendiriyor?
Yücel Erol ve Gülşen Kırpık’ın 2022’de Emerald yayınevinin Conflict Management in Digital Business: New Strategy and Approach adlı kitabında yayımlanan “Sustainable Digital Business Strategies” (Sürdürülebilir Dijital İşletme Stratejileri) başlıklı bölümü bu soruları ele alıyor.
Çalışma ne yaptı?
Bu bölüm bir saha araştırması değil, kavramsal bir değerlendirmedir. Anket, örneklem ya da istatistiksel analiz içermez. Yazarlar, dijitalleşme ve dijital dönüşüm sürecinin bugünkü ve gelecekteki önemi ile işletmeler üzerindeki olası etkileri karşısında uygulanabilecek sürdürülebilir işletme ve yönetim stratejilerine ilişkin çeşitli görüş ve değerlendirmeleri bir araya getiriyor.
Bu yazı, bölümün yayımlanmış özetine dayanıyor. Bölümün tam metni erişime açık olmadığı için burada yalnızca özette yer alan tespitler aktarılıyor; bölümde hangi stratejilerin ayrıntılı olarak önerildiğine girilmiyor.
Ne ortaya koyuyor?
Özetteki tespitler bir düşünce zinciri olarak okunabilir:
- Pandemi hem sağlık hem ekonomi krizi oldu. Yazarlar COVID-19 salgınını, dünyadaki bütün ülkeleri ekonomik ve sosyal olarak etkileyen ve 1929 Büyük Buhranı’ndan sonraki en büyük krizlerden biri olarak niteliyor. Bu dönemde yalnızca insanların sağlığı değil, ülkelerin ekonomik sağlığı da etkilendi.
- İnsanların ihtiyaçlarını internetten karşılaması işletmelerin dijitalleşmesini hızlandırdı. Bu süreçte yoğun bir bağlantı trafiği oluştu ve dijital dönüşüm kavramı yaygın biçimde kullanılmaya başlandı.
- Dijital dönüşüm artık bir dış çevre değişkeni. Yazarlara göre dijital dönüşüm tek bir sektörü değil, bütün sektörleri kapsayan bir koşul haline geldi. Strateji dilinde “dış çevre”, işletmenin kendi kararıyla değiştiremediği ama uyum sağlamak zorunda olduğu koşulları anlatır; ekonomi, mevzuat ve teknoloji gibi.
- Müşteri değerini artıran yeni stratejiler gerekiyor. Bu durum yöneticiler için müşteriye sunulan değeri artıracak yeni işletme ve yönetim stratejileri oluşturmayı zorunlu kılıyor.
- Dönüşüm bütün işletme fonksiyonlarında görülüyor. Her fonksiyonun ve yöneticisinin talepleri ve öncelikleri de değişti.
- Yöneticilerin süreci doğru algılaması gerekiyor. İşletme ve departman yöneticilerinin dijital dönüşüm süreçlerini doğru algılaması ve birimlerini, bu süreçle çatışmayan doğru stratejilerle sürece dahil etmesi gerekiyor.
Bir yönetici bundan ne çıkarabilir?
Bölümün özeti somut bir yöntem ya da kontrol listesi sunmuyor; bir bakış açısı sunuyor. Bu bakış açısından çıkarılabilecek sorular şunlar. Bunlar bölümün önerileri değil, özetteki tespitlerin bir yöneticinin gündemine nasıl çevrilebileceğine dair yorumlardır:
- Dijitalleşmeyi bir proje değil, bir çevre koşulu olarak görmek. Dijital dönüşüm dış çevrenin bir parçasıysa, işletmenin stratejik planında ekonomi ve rekabet gibi düzenli olarak ele alınması gerekir.
- Her departmana kendi sorusunu sormak. Satış, muhasebe, insan kaynakları ya da operasyon: Dijital dönüşüm bu birimin önceliklerini nasıl değiştirdi? Özetteki “her fonksiyonun talepleri değişti” tespiti bu soruyu doğrudan akla getiriyor.
- Ölçütü müşteri değeri yapmak. Özet, yeni stratejilerin müşteriye sunulan değeri artırması gerektiğini vurguluyor. Bir dijital aracın gerekçesi “herkes kullanıyor” değil, müşteriye ne kazandırdığı olmalı.
- Birimler arasında çatışmayı önlemek. Özet, birimlerin dijital dönüşüm süreçleriyle çatışmadan sürece dahil edilmesinden söz ediyor. Bölümün yer aldığı kitabın da dijital işletmelerde çatışma yönetimi üzerine olması bu vurguyu açıklıyor.
- Kısa vadeli uyumla sürdürülebilir stratejiyi ayırmak. Bölümün başlığındaki “sürdürülebilir” vurgusu, kriz anında yapılan hızlı değişikliklerin ötesine, zaman içinde sürdürülebilecek stratejilere işaret ediyor. Pandemide alınan geçici önlemlerin hangilerinin kalıcı bir stratejiye dönüştürülmesi gerektiğini gözden geçirmek bu vurgudan çıkarılabilecek bir adımdır.
Çalışmanın sınırları
Bu bölüm kavramsal bir çalışmadır; bir işletme grubunda ölçüm yapılmamış, stratejilerin etkisi sınanmamıştır. Bu nedenle “şu strateji şu sonucu verir” türünden bir kanıt sunmaz. Değerlendirmeler pandeminin hemen ardından, 2022’de yayımlanmıştır; dijital araçlar o günden bu yana değişmeye devam ediyor. Bu yazı yalnızca bölümün özetine dayandığı için bölümde ele alınan belirli stratejileri ve örnekleri yansıtmıyor; ayrıntı için bölümün kendisine bakılmalıdır.
Bölüme Emerald yayınevinin sayfasından ulaşabilirsiniz.