· Prof. Dr. Yücel Erol
Kadın girişimciler iş kurarken hangi sorunlarla karşılaşıyor?
Sivas'ta 124 kadın girişimciyle yapılan bir araştırma, girişimcilik nedenlerini, iş kurarken yaşanan zorlukları ve devletten beklentileri sıralıyor.
Girişimcinin sorusu
Kendi işini kurmayı düşünen bir kadın için en pratik soru şudur: Bu yolda en çok nerede zorlanacağım? Aynı soru, kadın girişimcileri desteklemek isteyen meslek odaları, kamu kurumları ve danışmanlar için de önemlidir. Destek doğru yere gitmezse emek boşa gider.
Yücel Erol ve Aslı Çiçek’in 2020’de International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries dergisinde yayımlanan çalışması, Sivas’taki kadın girişimcilerin iş kurma sürecinde ve sonrasında yaşadığı sorunları ve bu sorunların demografik özelliklerle ilişkisini inceliyor.
Araştırma ne yaptı?
Araştırmanın evreni, Sivas il merkezinde kendi adına işletmesi olan ve işletmesini kendisi yöneten kadın girişimcilerdir. Sivas Ticaret ve Sanayi Odası’nda kaydı bulunan ve ulaşılabilen 130 kadın girişimci belirlenmiş, bunlardan 124’üyle yüz yüze görüşülerek anket tamamlanmıştır. Avukat ve eczacı gibi aldığı eğitim doğrultusunda kendi işini kuran kadınlar, çalışmada girişimci olarak kabul edilmediği için kapsam dışında bırakılmıştır.
58 soruluk anket dört konuyu kapsıyor: girişimci olma nedenleri, iş kurarken karşılaşılan zorluklar, girişimcilikle ilgili sorunlar ve devletten beklentiler. Katılımcıların işletmelerinin tamamına yakınında 25’ten az çalışan vardır; yani bunlar büyük ölçüde mikro ve küçük işletmelerdir. Yüzde 41’i pazarlama ve satış, yüzde 31’i üretim, yüzde 27’si hizmet alanında faaliyet göstermektedir. Veriler Friedman testi ve ki-kare testi gibi yöntemlerle analiz edilmiştir.
Ne buldu?
Neden girişimci oluyorlar? En önemli neden ekonomik bağımsızlıktır. Onu aile ihtiyaçlarını karşılamak ve kendini gerçekleştirmek izliyor. “Mesleğimi yapmak için” en alt sırada yer alıyor.
İş kurarken en çok ne zorluyor? İlk sırada şehirdeki kiraların yüksekliği, ikinci sırada uygun yer bulmak geliyor. Ardından sermaye temini, deneyimsizlik, pazarda tanınmamış olmak ve bürokratik işlemler sıralanıyor. Aile ile ilgili sorunlar bu listede en alt sıradadır.
Kadın olmak nerede avantaj, nerede değil? Katılımcılar kadın olmanın çalışanlarla ve müşterilerle iletişimde bir avantaj olduğunu düşünüyor. Buna karşılık şehirdeki kadın girişimcilerin birbirine destek vermediğini ve örgütlenmede etkin olmadığını, şehirdeki aile yapısının kadın girişimciliğini desteklemediğini, kadın olmanın tedarikçi ilişkilerinde ve bürokratik işlerde kolaylık sağlamadığını belirtiyorlar. Toplumun erkek egemen yapısının kadın girişimciliğini olumsuz etkilemediği ifadesine katılım en düşük düzeydedir.
Devletten ne bekliyorlar? Teknik destek, eğitim olanakları ve kredi olanaklarının iyileştirilmesi ilk üç sırada yer alıyor; vergi kolaylıkları, rekabet koşulları ve bürokrasinin azaltılması da yakın puanlar almış.
Demografik özellikler. Yaş ile iş kurarken karşılaşılan zorluklar arasında, kiraların yüksekliği dışındaki bütün maddelerde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Medeni durum ile girişimci olma nedenlerinin tamamı arasında, eşin mesleği ile iş kurma zorluklarının tamamı arasında da anlamlı ilişki vardır. Makale bu ilişkilerin varlığını gösteriyor; hangi grubun hangi yönde farklılaştığını ise bu yazıda ayrıntılandırmıyoruz.
Girişimci ve destek veren kurumlar bundan ne çıkarabilir?
- Yer ve kira maliyetini planın merkezine koyun. Katılımcıların en çok zorlandığı konu budur. Yazarlar, başlangıç döneminde kiraların kamu tarafından sübvanse edilmesini ve vergi indirimini öneriyor.
- Sermaye için krediyi erken araştırın. Makale, kamu ve özel bankaların düşük faizli ve yüksek limitli kredilerini çözüm olarak gösteriyor.
- Tanınırlığı işin başından düşünün. Pazarda tanınmamak önemli zorluklar arasında. Yazarlar meslek odalarının bu konuda bilgilendirme yapmasını ve malzeme tedarikinde öncülük etmesini öneriyor.
- Dayanışma ağı kurun. Bulgular, şehirdeki kadın girişimciler arasında örgütlenmenin ve karşılıklı desteğin zayıf olduğunu gösteriyor. Bu, meslek odaları ve girişimciler için doğrudan bir çalışma alanıdır.
- Eğitimi önemseyin. Katılımcılar girişimcilik eğitimlerinin işlerine katkı sağladığını düşünüyor ve devletten eğitim olanakları bekliyor.
Çalışmanın sınırları
Araştırma tek bir ilde, Sivas’ta ve 124 kadın girişimciyle yapılmıştır; yazarlar da bunun sınırlı katılımlı, bölgesel bir çalışma olduğunu belirtiyor ve daha geniş bir örneklemle, konunun sosyolojik yönünü de ele alan çalışmalar öneriyor. Örneklem Ticaret ve Sanayi Odası kayıtlarından ulaşılabilen girişimcilerle sınırlıdır; kayıtlı olmayan ya da işini kapatmış girişimcilerin deneyimi bu verilerde yer almıyor. Bulgular girişimcilerin kendi değerlendirmelerine dayanır ve erkek girişimcilerle bir karşılaştırma yapılmamıştır; bu yüzden sorunların kadınlara özgü olup olmadığı bu çalışmadan kesin olarak çıkarılamaz.
Çalışmanın tamamını International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries’de okuyabilirsiniz.