İçeriğe geç

· Prof. Dr. Yücel Erol

KOBİ'lerde müşteri ilişkileri: önemseniyor ama uygulanmıyor

Tokat'taki KOBİ'ler müşteri ilişkileri yönetimini önemsiyor, ancak uygulamada eksik kalıyor. 2013 tarihli bir araştırmanın bulguları ve çıkarımları.

İşletme sahibinin sorusu

Hemen her işletme sahibi “müşteri bizim için önemli” der. Ama müşteri bilgisi nerede tutuluyor, şikâyetlerle kim ilgileniyor, sadık müşteriyle ilk kez gelen müşteri arasında bir fark gözetiliyor mu? Müşteri ilişkileri yönetimi (MİY), müşteriyle ilişkiyi rastlantıya bırakmadan bilgi toplamak, bu bilgiyi kullanmak ve ilişkiyi zaman içinde geliştirmek için kurulan düzenin adıdır.

Yücel Erol ve Turan Burak İmre’nin 2013’te Uluslararası İşletme ve Yönetim Dergisi’nde yayımlanan çalışması, Tokat’taki KOBİ’lerin bu konuda ne düşündüğünü ve ne yaptığını karşılaştırıyor.

Araştırma ne yaptı?

Araştırmanın ana kütlesi, Tokat merkez ilçede 5 ve daha fazla personel çalıştıran KOBİ’lerdir; Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine göre bu sayı 277 işletmedir. Hedef örneklem 169 işletme olarak belirlenmiş, kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Veriler, işletme yetkilileriyle birebir görüşülerek anketle toplanmıştır; analiz tablolarında 172 işletmenin yanıtı yer alıyor.

MİY algısı, alanda kullanılan bir ölçekle dört başlıkta ölçülmüştür: önemli müşteriye odaklanma, MİY organizasyonu, teknoloji temelli MİY ve bilgi yönetimi. Ayrıca işletmelere somut uygulamaları sorulmuş, algıların pazar payı ve kurumsallaşma düzeyine göre farkı ve yenilik, pazar ve kârlılık performansıyla ilişkisi incelenmiştir.

Ne buldu?

Algı yüksek. İşletmelerin MİY algısı 5 üzerinden ortalama 3,72’dir; bu, yazarların deyişiyle yüksek algı düzeyine yakın bir değerdir.

Uygulama zayıf. Somut sorulara verilen yanıtlar farklı bir tablo çiziyor. Örneğin işletmelerin yüzde 65’inde müşteri şikâyetleriyle ilgilenen belirli bir personel, yüzde 64’ünde şikâyet değerlendirme sistemi yoktur. Yüzde 77’si indirimi müşteri ayırt etmeden herkese yapmaktadır. Yalnızca yüzde 30’u müşterilerini kategorilere ayırmaktadır. Yüzde 62’sinde MİY konusunda eğitim almış personel, yüzde 82’sinde bu amaçla kullanılan bir bilgisayar programı bulunmamaktadır. Müşteri bilgilerini yalnızca yüzde 43’ü yeni satışta güncellemekte, yüzde 27’si ise hiç güncellememektedir. Yüzde 48’i müşterilerinin özel günlerini kutlamamaktadır. Güçlü yanlar da vardır: yüzde 64’ü satış bilgilerini müşteriye göre kaydetmekte, yüzde 73’ü ürünlerini müşteri isteğine göre değiştirebilmektedir.

Yazarların özeti şudur: Uygulamalar profesyonellikten uzak ve geleneksel yöntemlere dayanıyor; toplanan bilgi düzenli güncellenmiyor ve çoğunlukla kullanılmıyor; önemli müşteri ayrımı ya yapılmıyor ya da kullanılmıyor.

Performansla ilişki. MİY algısı ile pazar performansı ve kârlılık performansı arasında dört başlığın hepsinde, yenilik performansıyla ise üç başlıkta anlamlı ilişki bulunmuştur. Bu ilişkiler olumlu yönlü, ancak zayıftır.

Pazar payı. Pazar payı yüzde 31-45 arasında olan işletmelerin MİY organizasyonu algısı, pazar payı yüzde 16-30 arasında olanlardan anlamlı biçimde daha güçlüdür. Diğer başlıklarda pazar payına göre anlamlı bir fark görülmemiştir.

Kurumsallaşma. Kurumsallaşma düzeyi yüksek işletmelerin MİY algıları, düşük olanlardan anlamlı biçimde farklıdır. İlginç bir ayrıntı olarak kurumsallaşması “çok düşük” olan işletmelerin bazı algıları “düşük” olanlardan daha yüksektir; yazarlar bunu, kurumsallaşmaya geçiş döneminde yaşanan geçici bir düşüş olarak yorumluyor.

Bir yönetici bundan ne çıkarabilir?

Çalışmanın temel mesajı, önemsemekle uygulamak arasındaki boşluktur. Yazarların önerilerinden işletme sahibinin kendi başına atabileceği adımlar şunlar:

  • Şikâyet için bir sorumlu ve bir kayıt belirleyin. Kimin ilgileneceği ve şikâyetin nereye yazılacağı belli olsun. Müşterilere şikâyetini dile getirme fırsatı verin.
  • Müşteriyi tanıyın ve ayırın. Müşteri bilgilerini her satışta güncelleyin, önemli müşteriyi belirleyin ve bu ayrımı indirim, satış sonrası hizmet gibi kararlarda gerçekten kullanın.
  • Toplanan bilgiyi kullanın. Bilgi toplamak tek başına yetmiyor; nasıl yorumlanıp kullanılacağı da öğrenilmeli.
  • Personeli eğitin. Teknoloji ve eğitimli personel eksikliği bulguların en belirgin olanları arasında.
  • Memnuniyeti düzenli ölçün. Yazarlar, müşteri memnuniyetinin düzenli ve sürekli olarak ölçülmesini ve satış sonrası hizmetlerin geliştirilmesini öneriyor.

Çalışmanın sınırları

Araştırma yalnızca Tokat merkez ilçede ve 5 ve üzeri çalışanı olan işletmelerde yapılmıştır; yazarlar bunu kısıt olarak belirtiyor. Kolayda örnekleme kullanıldığı için sonuçlar Tokat’taki bütün KOBİ’leri temsil etmeyebilir. Performans ve algılar anket yanıtlarına dayanır ve bulunan ilişkiler zayıf düzeydedir; korelasyon, MİY’in performansı artırdığını tek başına kanıtlamaz. Veriler 2013 öncesine aittir; o günden bu yana dijital araçlar yaygınlaştığı için bugünkü tablo farklı olabilir. Makale, işletmeleri sektöre göre ayırarak karşılaştırmıyor; bu yüzden sonuçların hizmet ya da üretim işletmeleri için ayrı ayrı nasıl olduğu bilinmiyor.

Çalışmanın tamamını Uluslararası İşletme ve Yönetim Dergisi’nde okuyabilirsiniz.

Görüşme

İşletmenizin sorusunu bir ön görüşmede konuşalım

Danışmanlık, kurum içi eğitim veya konuşma talebinizi kısaca anlatmanız yeterli. Konuya uygun bir görüşme planlanır.